Rehber

Gece vardiyası: çalışma saatleri ve puantajı

Gece vardiyası saat kaçta başlar?

İş Kanunu'nun 69. maddesi çalışma hayatında “geceyi” şöyle tanımlar: en geç saat 20:00'de başlayarak en erken saat 06:00'ya kadar geçen ve her halde en fazla 11 saat süren dönem. Madde ayrıca, bazı işlerin niteliğine göre gece başlangıcının yönetmelikle daha geriye alınabileceğini söyler.

Sahada gece vardiyası genellikle bu aralıkta ya da bu aralığa taşan saatlerde kurulur: 00:00–08:00 (üç vardiyalı düzenin ilk vardiyası), 22:00–06:00 ya da 23:00–07:00 gibi. Burada küçük bir ayrım var: “gece vardiyası” ile “gece dönemi” aynı şey değildir. 00:00–08:00 vardiyasının son iki saati (06:00–08:00) kanunun gece tanımının dışında kalır.

Gece çalışmasının yasal sınırları

• Gece çalışması 7,5 saati geçemez (md. 69). Turizm, özel güvenlik, sağlık hizmeti ve petrol arama-sondaj işlerinde, işçinin yazılı onayı alınmak şartıyla 7,5 saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir.
• Gece çalışmasında fazla çalışma yapılamaz (md. 41). Kanun metni bunu açıkça yazar: 69. maddede belirtilen gece çalışmasında fazla çalışma yapılamaz. Uygulamada vardiyanın gece dönemine düşen kısmının nasıl değerlendirileceğini işyerinizin hukuk danışmanıyla netleştirin.
• Ara dinlenmesi (md. 68). Çalışma süresine göre 15 dakika, yarım saat ya da bir saat; gece vardiyası için de aynıdır.
• Ücret. Kanun metni gece çalışması için sabit bir zam oranı yazmaz; 69. madde, bazı gece çalışmalarına fazla ücret ödenmesi usulünü düzenlemek üzere yönetmelik çıkarılabileceğini söyler. Gece saatlerinin ücrete etkisi iş sözleşmenize, toplu sözleşmeye ve ilgili yönetmeliğe bağlıdır. Perplus'ta gece saatleri, çalışma grubu ayarlarında tanımladığınız çarpanla değerlenir; kuralı siz belirlersiniz.

Vardiyalar arası dinlenme ve nöbetleşme

Gece ve gündüz nöbetleşe postalarla işletilen işyerleri için 69. madde iki kural koyar:

• Bir çalışma haftası gece çalıştırılan işçi, ondan sonra gelen ikinci çalışma haftası gündüz çalıştırılacak şekilde postalar sıraya konur. İki haftalık nöbetleşme esası da uygulanabilir.
• Postası değiştirilecek işçi kesintisiz en az 11 saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz.

İkinci kural plan hazırlarken kolayca gözden kaçar. 00:00–08:00 gece vardiyasından çıkan birini aynı gün 16:00–24:00 vardiyasına yazarsanız araya yalnızca 8 saat girer; bu, 11 saatlik sınırın altındadır.

Puantajda gece vardiyası neden hata üretir?

Gece vardiyasının puantajı, sabit mesaiden farklı dört yerde hata üretmeye yatkındır.

1. Hangi güne yazılacak?

31 Mart 22:00 – 1 Nisan 06:00 vardiyası iki takvim gününe taşar. Tutarlı olan kural, vardiyanın başladığı günün satırına yazılmasıdır. Perplus'ta gece vardiyası başladığı takvim gününe yazılır.

2. Sabit gün kesimi işe yaramaz

Bazı sistemler günü sabit bir saatte keser. Üç vardiyalı düzende bu yanlıştır: üç vardiya 24 saati tam doldurur ve hangi saati seçerseniz seçin bir vardiyanın ortasından keser. Sonuç, bir günün çıkış damgasıyla ertesi günün giriş damgasının aynı pencereye düşmesidir; gün sıfır dakika ya da eksik geçiş olarak görünür. Perplus'ta gün penceresi vardiyaya göre kesilir; gece 00:00'ı aşan mesai iki güne bölünmez.

perpluspdks.com

3. Tatile taşan gece

31 Aralık 22:00 – 1 Ocak 06:00 vardiyasında 1 Ocak'a düşen saatler tatil çalışmasıdır. Genel tatil günlerinde çalışılırsa, çalışılan her gün için o günün ücretine ek olarak bir günlük ücret daha ödenir (md. 47). Yalnızca vardiyanın başladığı güne bakan bir hesap bu saatleri normal mesai sayar ve ücreti eksik çıkarır. Perplus, ertesi günün tatil penceresine düşen kısmı ayırıp tatil mesaisine yazar; aynı dakika iki kez sayılmaz. Vakanın ayrıntısı ayrıntı farkı sayfasında.

4. Eksik giriş ya da çıkış

Eksik giriş ya da çıkış kaydı olan gün sessizce tahmin edilmemeli, işaretlenmelidir. Perplus bu günü “Eksik Geçiş” olarak işaretler; ne yapılacağı (kesinti mi, planlanan sürenin yazılması mı) çalışma grubunun ayarındadır.

Gece vardiyası puantajı için kontrol listesi

• Vardiya, başladığı günün satırına mı yazılıyor?
• Gece çalışması, mola düşüldükten sonra günde 7,5 saati geçiyor mu? (İstisna sektörler için yazılı onay var mı?)
• Ardışık iki vardiya arasında kesintisiz en az 11 saat var mı?
• Bir hafta gece çalışan personel, sonraki dönemde gündüze alınıyor mu?
• Genel tatile ya da hafta tatiline taşan saatler ayrıca değerlendiriliyor mu?
• Eksik giriş ya da çıkış kaydı olan günler listelenip düzeltiliyor mu?
• Gece saatlerinin çarpanı sözleşmenizle uyumlu mu?

Sık sorulanlar

İlgili rehberler

• Vardiya ne demek? 2 ve 3 vardiya düzeni
• Fazla mesai hesaplama: formül ve örnek
• Vardiya yönetimi: kimseye vardiya atamazsınız